De steenuil laat in de winter en in het vroege voorjaar goed van zich horen. Dit is de tijd van het jaar waarop we steenuilen kunnen inventariseren voor de vogelatlas!

Broedgedrag

Steenuilen leven in kleinschalig agrarische cultuur-landschap. Denk aan randen van dorpen en gebouwen in het buitengebied. Ze broeden in een nestkast, op een beschutte plek in een gebouw, zoals onder het dak van een schuur, of in een boomholte. Het zijn uitgesproken standvolgens die het hele jaar in hun territorium verblijven. Dat is niet groter dan een paar honder meter rondom de nestplaats. In het broedseizoen verblijven steenuilen extra dicht bij hun nestplaats.

De balts vindt plaats vanaf eind januari tot de tijd dat het eerste ei is gelegd (april). Het mannetje roept vanaf een vaste uitkijkpost. De steenuil heeft verschillende korte roepen. De zang is niet meer dan een luide roep, en het geluid wordt omschreven als een laag fluitend kiew-kiew-kiew. Echt lage oe-klanken, zoals bij ransuil en mannetje bosuil ontbreken.

Methode

De baltsroep is vooral te horen in de periode vanaf een halfuur na zonsondergang tot middernacht, en in de periode van anderhalf uur tot een halfuur voor zonsopkomst. Eind februari is 's avonds vanaf ongeveer 19:00 een geschikte tijd. De werkwijze is als volgt:

  • Om veiligheidsredenen adviseren we om deze tellingen met twee personen uit te voeren.
  • Kies een regio uit waar je op zoek wil gaan naar steenuilen (zie de lijst met regio's hieronder). Geef deze regio aan ons door vóór je begint met tellen, via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..
  • Voer de inventarisatie uit tussen 15 februari en 15 april. De gekozen regio hoeft slechts eenmaal bezocht te worden (vaker mag natuurlijk). Het mag verspreid over meerdere avonden gedaan worden.
  • Begin met inventariseren vanaf een halfuur na zonsondergang. Een redelijk windstille, droge avond verdient de voorkeur.
  • Als je gaat tellen krijg je een gedetailleerde kaart van je gebied mee. Hierop staan met grijze cirkels plekken aangegeven die je NIET moet bezoeken. Dit zijn met name de plekken rondom nestkasten van de steenuilenwerkgroep. Deze kasten zullen in de lente worden geïnspecteerd, en dan weten we of er een uil aanwezig is. Het is dus niet nodig en ook niet wenselijk om op deze plekken te gaan zoeken. Het gebied buiten de grijze cirkels wordt wel onderzocht, voor zover het potentieel geschikte biotoop is voor de steenuil. Dus kleinschalig (agrarisch) halfopen landschap.
  • Maak een fiets- of autotocht door het gebied en herhaal de volgende stappen:
    • Op geschikte plek luisteren naar spontaan roepende vogels.
    • Als niets te horen, speel de baltsroep van man steenuil af met je mobiele telefoon, ongeveer 10 keer achter elkaar.
    • Wacht tenminste 5 minuten of er een steenuil roept.
    • Ga dan naar een volgende geschikte plek op ongeveer 250-500m (als er een uil aanwezig was, dan ongeveer 500m verder).
    • Kijk uit voor dubbeltellingen en verplaatsingen en houd rekening met duet tussen man en vrouw  (in elkaar overlopende, gevarieerde roepjes).    
  • Noteer je waarnemingen (één of twee uilen gehoord, tijd en locatie waar de uil zich bevindt) en stuur deze door naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Noteer details over de roep (kort alarm / duidelijke herhalende baltsroep / ...), en of je de uil gezien hebt.
  • De steenuil staat centraal, maar noteer indien mogelijk ook andere soorten uilen (bosuil, kerkuil, ransuil).

Claimkaart steenuilregio's

Regio claimen

Geef door welke regio je wilt bezoeken via een mailtje naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Regio's met een X ervoor zijn al geclaimd.

Merk op dat natuurgebieden zonder bebouwing, zoals Munnikenland, de Lieskampen, de Kil van Hurwenen, etc., niet bezocht hoeven te worden, omdat die geen geschikt leefgebied voor de steenuil vormen.

  1. [    ] Loevestein, Poederoijen, Brakel
  2. [    ] Zuilichem, Nieuwaal
  3. [    ] Aalst, Nederhemert-Noord, Wellseind
  4. [    ] Nederhemert-Zuid
  5. [    ] Zaltbommel, Bruchem, Kerkwijk
  6. [    ] Well, Ammerzoden, Hedel
  7. [    ] Oensel, Hurwenen, Rossum
  8. [    ] De Vliert
  9. [    ] Kerkdriel, Velddriel, Hoenzadriel
  10. [    ] Alem
  11. [    ] Heerewaarden e.o.

 

Steenuil

Iedereen die afgelopen broedseizoen kilometerhoktellingen uitgevoerd heeft, moet dezelfde hokken komende winter weer tellen. De telling wordt grotendeels op dezelfde wijze uitgevoerd als de broedvogeltellingen. Een uitgebreide uitleg is uiteraard in de handleiding te vinden, hieronder een korte samenvatting van de telrichtlijnen:

  • Er zijn twee telperiodes, in beide periodes dient het kilometerhok één keer bezocht te worden: 
    • 1 december 2022 - 15 januari 2023
    • 16 januari - 28 februari
  • Tijdsduur is wederom 1 uur per km-hok, waarbij de telling weer met LiveAtlas uitgevoerd dient te worden.
  • Bezoektijd: 1 uur NA zonsopkomst tot 1 uur voor zonsondergang
    • Probeer de telling in de ochtend uit te voeren, vogels zijn dan het meest actief.
  • Tel gebiedsgebonden vogels, dus vogels die een binding hebben met je kilometerhok. Ganzen die hoog in V-formatie overvliegen mogen dus genegeerd worden.
  • Er hoeven uiteraard geen broedcodes ingevoerd te worden voor deze telling. :)
  • Als je je vertrouwd genoeg voelt met LiveAtlas, dan graag ook exacte locaties aangeven. Dit is een extra handeling in de app, als dat je telling te veel remt, dan niet doen.
  • Geef waarnemingen van bijzondere of zeldzame soorten door via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

 

Enkele tips voor een vliegende start

  • Naast standvogels als merel, roodborst, fuut, etc. komen er in de winter heel wat nieuwe soorten bij. Oefen een aantal typische wintervogels, zowel op zicht als geluid. Dit zijn bijvoorbeeld:
  • Oefen roepjes. Er wordt weinig meer gezongen in de winter, en de roepjes van pimpelmees, koolmees, en staartmees kunnen verdacht veel op elkaar lijken. Sijs en keep laten zich nauwelijks zien maar zijn goed aan hun roep te herkennen. Oefen alvast in het veld, en kijk op www.vogelbescherming.nl om een aantal roepjes te beluisteren.
  • Oefen het tellen van grote groepen watervogels.
  • Ga na of je nog weet hoe LiveAtlas werkt, doe eventueel een (korte) oefentelling.
  • Het makkelijkste is om dezelfde route door het kilometerhok aan te houden als in het broedseizoen.
  • Vermijd hoogwater, zodat je dezelfde route aan kan houden als in het broedseizoen.
  • Kleed je warm aan…

 

Extra tellingen 2023

We zijn bezig met het plannen van extra tellingen voor soorten die lastig te tellen zijn tijdens de kilometerhoktellingen. Als eerste staan de bosuilen en roofvogels op het programma. Omstreeks maart zullen we hier telweekenden voor inplannen. We houden jullie daarvan op de hoogte!

 

Woensdag 19 oktober hebben we met de tellers teruggeblikt op de tellingen van het broedseizoen 2022, en vooruitgeblikt op de aanstaande wintertellingen. De hele presentatie is hier terug te vinden als PDF (5,6 MB). 

 

In de LiveAtlas nieuwsbrief is een artikel geplaatst over de tellingen van het afgelopen broedseizoen. Het artikel is hier te lezen.

Dit is een goede periode om op zoek te gaan naar nestjes van huiszwaluwen. Huiszwaluwen zijn goed te herkennen aan hun witte stuit. Het geluid lijkt wat op die van de boerenzwaluw en oeverzwaluw, maar is met enige oefening wel te onderscheiden. Let vooral op de vluchtroep, zoals hier te beluisteren: https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/huiszwaluw. Huiszwaluwen broeden voornamelijk onder dakranden. 

Voorbeelden van typische dakranden waar huiszwaluwen onder broeden. 

Zie je een groepje huiszwaluwen in een woonwijk, dan is de kans groot dat er zich ergens nesten bevinden. Ze broeden in kolonieverband, dus de kans is groot dat je meerdere nesten vindt, vaak 2-3 nestjes per huis. We horen het graag als je een nestje of kolonie gevonden hebt! Laat het ons weten via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

 

Klei verzamelen en nestbouw.