Vogelexcursie bij Over de Maas en Fort de Voorn

Zaterdag 13 december, 10:00u (duur: ongeveer 2 uur)
Startpunt: parkeerplaats Over de Maas aan de Van Heemstraweg nabij Maasdijk, zie hier voor de exacte locatie
Deelname: Gratis

In het meest oostelijke puntje van de Bommelerwaard ligt Fort de Voorn. Daar tegenaan is een waterrijk natuurgebied ontwikkeld, Over de Maas. Samen vormen deze gebieden een afwisselend landschap met heggen, ruige graslanden en waterpartijen. Dat levert veel verschillende soorten vogels op, zoals kramsvogels, graspiepers en grote zaagbekken. In deze excursie richten we ons op de vogels, maar we zullen onderweg ook veel beversporen tegenkomen.

Neem een verrekijker mee als je die hebt. De wandeling duurt maximaal 2 uur en voert over vrij modderige paden, trek dus wandelschoenen of laarzen aan. Halverwege de route moet over een stalen weidehek geklommen worden. We starten om 10:00 op de parkeerplaats bij Over de Maas, deze ligt aan de Van Heemstraweg vlak voor de Maasdijk (vanuit Heerewaarden gezien). Let op: de parkeerplaats staat niet duidelijk aangegeven en is makkelijk over het hoofd te zien. Klik hier voor de exacte locatie.

'Vogels in de Bommelerwaard' gepresenteerd

Op vrijdagavond 21 november is het nieuwste boek van de Natuurwacht, 'Vogels in de Bommelerwaard - atlas van broedvogels en wintervogels in een rivierenlandschap', feestelijk gepresenteerd. Het boek is uitgebracht ter ere van het 50-jarig bestaan van de Natuurwacht. De zaal in de Gasthuiskapel was goed gevuld met vogeltellers, sponsoren van het boek en andere betrokkenen. De vijf auteurs gaven ieder een korte presentatie. Vervolgens werden de eerste exemplaren uitgereikt aan Michiel Alexander de Raaf van de gemeente Maasdriel en Martine Kriesch van de gemeente Zaltbommel. Daarna was het feest en konden de aanwezigen kennismaken met de nieuwe vogelatlas.

'Vogels in de Bommelerwaard' is vanaf nu verkrijgbaar! Meer informatie staat hier.

Dinsdag 7 oktober: Lezing door Marc Argeloo, auteur van Natuuramnesie

Hoe we vergeten zijn hoe de natuur er vroeger uitzag

In zijn boek Natuuramnesie beschrijft Marc Argeloo de beperkingen van het collectieve geheugen wat betreft de toestand van de natuur. Weinigen hebben nog een levendig beeld van de aanblik van de Bommelerwaard voor de ruilverkavelingen. Vrijwel niemand heeft nog herinneringen aan het landschap van voor de oorlog, laat staan van langer geleden. Iedere generatie heeft een nieuw referentiepunt voor wat veel of weinig vogels, bloemen of insecten zijn.

Vaak worden anekdotisch de insecten aangehaald die zich na een tijdje rijden op de nummerplaat en de voorruit van een auto verzamelden. Mensen die wat ouder zijn herinneren zich nog hoe vele vliegjes van de voorkant van de auto moesten geschrobd bij een schoonmaakbeurt, waar ze misschien als kind bij hielpen. Jongere mensen hebben die herinnering niet. Zij hebben een andere voorstelling van wat een ‘normale’ hoeveelheid insecten is. Veranderingen zijn er natuurlijk niet alleen bij insecten, maar over de hele linie. Doordat de natuur achteruit gaat, wordt de norm sluipenderwijs verlaagd. Dit effect wordt shifting baseline syndrome genoemd.

De lezing behandelt het thema in de context van onze eigen leefomgeving: de Bommelerwaard, het rivierengebied. De kwestie van het gebrekkige natuurhistorische bewustzijn roept de vraag op hoe we verantwoord doelen kunnen stellen voor het landschap en de natuur van de toekomst.

Over het boek Natuuramnesie Marc Argeloo is van jongs af aan geboeid door vogels. Vanaf een jaar of acht werd hij een fanatieke vogelaar, en naarmate hij ouder werd kwam daar een interesse in de rol van vogels in verschillende culturen bij. Vogels van Indonesië, met name de maleo van Sulawesi en paradijsvogels van Papua, spelen daarin een hoofdrol. De relatie tussen ‘mens en vogel’ door de eeuwen heen werd daarin steeds meer een studie-onderwerp. Dat zette hem ook op het spoor van het shifting baseline syndrome, zoals in 1995 door de Frans-Canadese visbioloog Daniel Pauly geïntroduceerd. Pauly stelde dat wetenschappers de staat van de natuur zoals zij die op dat moment waarnemen als referentie beschouwen om verandering aan af te meten. Volgende generaties wetenschappers doen hetzelfde en tussentijdse veranderingen in de staat van de natuur, in het geval van Pauly visbestanden, worden daarmee niet vastgelegd. Er is sprake van een ‘onzichtbare’ verandering (veelal achteruitgang), een verschuiving van ons referentiebeeld over de staat van de natuur dat op zijn beurt de basis vormt van ons gebrekkige natuurhistorische bewustzijn. Dat gegeven vormde voor Marc Argeloo de aanleiding om daarover een boek, en proefschrift, te schrijven waarin hij zijn natuurervaringen als kind, als onderzoeker in Indonesië en zijn belangstelling voor natuurhistorie in de context van Pauly’s shifting baseline syndrome analyseert. Natuuramnesie werd daarvan de titel en het boek bleek een eye-opener voor zowel natuurexperts, -liefhebbers en -leken. De rijkdom van de natuur bleek ongekend, én uit ons collectieve bewustzijn verdwenen. Uitstervingen van diersoorten zijn een rode draad in het verhaal. Daar is voor gekozen om verandering in de natuur zo feitelijk mogelijk zichtbaar te maken. Immers, je bestaat als levende soort, of niet (uitgestorven). Het gevolg daarvan is dat natuurbeschermingsorganisaties, en de maatschappij in algemene zin, de ambitie om natuur te beschermen en herstellen flink op moet schroeven om, onder andere, deze trend te doorbreken. Het boek ‘schudt wakker’, kreeg zeer positieve recensies, leidde tot tientallen lezingen, werd genomineerd voor Beste Natuurboek 2024, en heeft onder andere geleid tot het vak Memory and the Environment aan Universiteit Leiden, een onderzoeksproject bij Naturalis en een adviesrol aan de Reinwardt Academie (Hogeschool van Amsterdam, erfgoed). In zijn lezing gaat Marc in op de achtergrond bij het idee om het boek te schrijven, voorbeelden van het shifting baseline syndrome, en hoe we de trend van uitstervingen met deze kennis kunnen helpen doorbreken.

Datum lezing: 7 oktober 2025 Tijd: 20:00u (inloop vanaf 19:45) Locatie: Gasthuiskapel, Gasthuisstraat 34 Zaltbommel

 

🌙✨ Nachtvlindernacht – vrijdag 22 augustus 2025 ✨🌙

De negende editie van de Nachtvlindernacht in de Bommelerwaard was weer een bijzondere belevenis! Het weer werkte gelukkig mee: een klein buitje zorgde juist voor extra sfeer tijdens de excursie, zonder dat het echt storend werd.
De belangstelling was groot – op het drukste moment telden we wel zo’n 40 deelnemers die nieuwsgierig kwamen kijken naar de mysterieuze wereld van de nachtvlinders. Jong en oud genoten van de uitleg, de spanning van het wachten én natuurlijk van het bewonderen van de prachtige soorten die op het licht en het smeer afkwamen.
Toch was er dit jaar ook een onverwachte gast aanwezig: de Hoornaar. Vermoedelijk zat er een nest in de buurt, want op een gegeven moment waren er maar liefst 63 tegelijk te zien! Dat maakte het kijken naar de vlinders af en toe wat spannend, en helaas zijn er twee deelnemers gestoken. Eén dame had de pech dat een hoornaar onder haar broek was gekropen, en een jonge enthousiaste deelnemer kon zijn nieuwsgierige vingers niet stilhouden. Gelukkig bleef het bij deze twee incidenten, maar opvallend was het wel – in eerdere jaren hebben we dit nooit meegemaakt.
Ondanks dit ongewone bezoek kwamen er toch nog heel wat nachtvlinders op ons af. Op het smeer werden 6 soorten geteld, al lieten de fraaie zwarte weeskind en rode weeskind zich pas later in de avond zien. Daardoor hebben veel deelnemers deze bijzondere soorten helaas moeten missen. Bij het laken was er daarentegen volop actie: maar liefst 44 soorten macro-nachtvlinders en 5 soorten micro-nachtvlinders lieten zich bewonderen.
Al met al kunnen we terugkijken op een geslaagde en avontuurlijke nacht, vol verrassingen en verwondering. Met zoveel belangstelling en zulke mooie waarnemingen kijken we nu al uit naar de tiende Nachtvlindernacht in 2026! 🦋🌌

De volledige tellijst is hier te vinden (PDF in nieuw venster)